Anis Yasmin binti Ariffin, Ts. Nor Kamilah binti Mohamad Alwi, Ts. Zailina binti Abdul Majid

PENGENALAN

Klorin merupakan bahan kimia yang sangat reaktif dan digunakan secara meluas sebagai agen pembasmi kuman dalam rawatan sumber bekalan air minuman serta pelbagai aktiviti sanitasi di sepanjang rantaian makanan. Kawalan terhadap penggunaan bahan pembasmi kuman berasaskan klorin adalah penting bagi memastikan keberkesanannya dalam mengurangkan pencemaran mikrobiologi, khususnya mikroorganisma patogen, dalam bekalan air minuman, permukaan peralatan, kemudahan pemprosesan dan produk makanan. Oleh itu, penggunaan klorin mengikut had yang ditetapkan merupakan salah satu langkah penting bagi memastikan air dan makanan selamat untuk pengguna.

Walau bagaimanapun, perhatian bukan sahaja diberikan kepada keberkesanan klorin sebagai agen pembasmi kuman, tetapi juga kepada kemungkinan pembentukan hasil sampingan pembasmian kuman, termasuk klorat dan ion klorida. Kedua-dua bahan ini boleh hadir dalam air atau persekitaran pemprosesan makanan akibat penggunaan bahan pembasmi kuman berasaskan klorin pada kepekatan yang melebihi had yang ditetapkan dan boleh menimbulkan kebimbangan terhadap keselamatan makanan serta kesihatan manusia. Sebagai contoh, natrium hipoklorit yang digunakan sebagai bahan pembasmi kuman boleh mengalami proses penguraian dan menghasilkan klorat, terutamanya apabila disimpan untuk tempoh yang panjang atau dalam keadaan penyimpanan yang tidak sesuai. Di samping itu, klorin atau bahan berasaskan klorin juga boleh bertindak balas dengan bahan organik dan komponen lain dalam air, yang berpotensi menghasilkan pelbagai hasil sampingan, termasuk ion klorida, iaitu bentuk ion klorin yang lebih stabil dan lazim ditemui dalam makanan serta air.

Oleh itu, penggunaan klorin sebagai agen pembasmi kuman perlu mencapai keseimbangan antara keberkesanan kawalan mikrobiologi dengan pengawalan pendedahan kepada hasil sampingan kimia. Penggunaan klorin pada tahap yang tidak mencukupi boleh menjejaskan keberkesanan pembasmian kuman dan meningkatkan risiko pencemaran mikrobiologi, manakala penggunaan, penyimpanan atau pengendalian bahan berasaskan klorin yang tidak betul boleh menyumbang kepada pembentukan klorat dan klorit. Justeru, kawalan terhadap sumber, penggunaan dan pengendalian bahan berasaskan klorin adalah penting bagi memastikan keberkesanan sanitasi dicapai tanpa menjejaskan keselamatan makanan. Setiap pihak berkepentingan, termasuk pengendali loji rawatan air, pengeluar dan pengendali makanan, pihak berkuasa kawal selia serta pengguna, mempunyai peranan dalam memastikan bahan pembasmi kuman berasaskan klorin digunakan mengikut keperluan, dikendalikan dan disimpan dengan betul, serta risiko bahan kimia yang terhasil dapat diminimumkan.

BAHAYA CEMARAN TERHADAP KESIHATAN

Pada tahun 2025, beberapa akhbar tempatan dan laman sesawang antarabangsa telah melaporkan bahawa Coca-Cola telah menarik balik produknya yang melibatkan beberapa negara di Eropah kerana kandungan klorat melebihi had selamat yang ditetapkan (The Chemical Engineer, 2025).

PERUNDANGAN DI MALAYSIA

Seksyen 13 Akta Makanan 1983 memperuntukkan bahawa penyediaan atau penjualan makanan yang mengandungi bahan beracun, merosakkan atau memudaratkan kesihatan adalah merupakan suatu kesalahan. Dalam menentukan sama ada makanan tersebut memudaratkan kesihatan, penilaian bukan sahaja mengambil kira kesan makanan tersebut terhadap kesihatan seseorang yang memakannya, malah turut mengambil kira kemungkinan kesan kumulatif akibat pengambilan makanan yang mengandungi kandungan yang sama pada kadar yang lazim dimakan.

Di bawah Peraturan-Peraturan Makanan 1985:

1. Peraturan 37(2) menyatakan tiada seorang pun boleh menyimpan, membawa, menyebarkan atau menggunakan, atau menyebab atau membenarkan supaya disimpan, dibawa, disebar atau digunakan, apa-apa bahan beracun, berbahaya atau merosakkan hingga boleh mendedahkan sesuatu makanan yang hendak dijual kepada risiko pencemaran oleh bahan-bahan tersebut pada bila-bila masa semasa menyediakan, mengilang, menstor, membungkus, membawa, menyerahhantar, atau mendedahkan untuk jualan, makanan tersebut.
2. Jadual ke-25, Peraturan 360B(3) dan 360C(3) bagi Standard bagi Air Minuman Berbungkus dan Air Dari Mesen Jual Air menetapkan paras maksimum yang dibenarkan bagi Klorida (as Cl) pada tahap 50mg/l.
3. Jadual ke-25A, Peraturan 394(1) bagi Standard bagi Air menetapkan paras maksimum yang dibenarkan bagi Klorida (sebagai Cl) pada tahap 250 mg/l dan Residu klorin (Bebas) pada tahap tidak kurang daripada 0.2 mg/l

KESIMPULAN

Klorin penting dalam proses pembasmian kuman bagi memastikan sumber air yang digunakan sebagai air minuman atau dalam penghasilan produk minuman adalah selamat. Walau bagaimanapun, penggunaan klorin yang tidak dikawal dengan baik boleh menyumbang kepada pembentukan bahan sampingan seperti klorat yang berpotensi memberi kesan kepada kesihatan

Sehubungan dengan itu, kawalan terhadap sumber air, pemantauan kualiti air serta pengurusan proses pembasmian kuman yang berkesan adalah penting bagi mengurangkan risiko kehadiran klorat dalam produk minuman dan seterusnya melindungi kesihatan pengguna.

CARA PENCEGAHAN CEMARAN

Peranan PKKM

• Melaksanakan pemantauan berterusan dan memperkukuh penguatkuasaan bagi memastikan keselamatan makanan sentiasa terkawal.
• Memperkasakan program kesedaran industri makanan melalui Program Latihan Pengendalian Makanan mengenai penggunaan klorin yang betul sebagai disinfektan, bagi memastikan paras klorin tidak melebihi had yang ditetapkan.

Peranan Pengguna

• Pengguna perlu memilih produk yang mematuhi piawaian keselamatan makanan. Selain itu, pengguna hendaklah menyemak label, tarikh luput dan arahan penyimpanan sebelum membeli.
• Dalam penyediaan minuman, penggunaan air yang bersih dan sesuai adalah penting untuk mengurangkan risiko pencemaran klorat (WHO, 2026).
• Pengguna juga perlu peka terhadap perubahan pada rasa, bau atau warna minuman dan mengelakkan pengambilan sekiranya terdapat keraguan. Sebarang aduan boleh dikemukakan kepada PKKM untuk tindakan lanjut.

RUJUKAN

1. The Chemical Engineer, Coca-Cola recalls drinks in UK due to chlorate contamination, 31 January 2025, https://www.thechemicalengineer.com/news/coca-cola-recalls-drinks-in-uk-due-to-chlorate-contamination/
2. Chlorite and Chlorate in Drinking-water, Background document for development of WHO Guidelines for Drinking-water Quality, WHO/SDE/WSH/05.08/86, 2005.
3. EFSA, Chlorate in food: risks for public health, 24 June 2015.
4. Akta Makanan 1983.
5. Peraturan-Peraturan Makanan 1985.
6. Guidelines for drinking-water quality, Fourth edition incorporating the first, second and third addenda, 2026.