• Perkhidmatan Kesihatan Bagi Kanak-kanak Berkeperluan Khas (KKKK)

Perkhidmatan kesihatan bagi KKKK merangkumi semua perkhidmatan yang disediakan untuk setiap kanak-kanak yang mendapatkan perkhidmatan di fasiliti kesihatan kerajaan, seperti pemeriksaan pertumbuhan dan perkembangan, penilaian status pemakanan dan imunisasi. Semua klinik kesihatan dan klinik desa kerajaan menyediakan penilaian perkembangan serta saringan kesihatan bagi pengesanan awal masalah ketidakupayaan. Kanak-kanak yang dikesan dengan kelewatan perkembangan atau disyaki mengalami ketidakupayaan akan diberi stimulasi dan intervensi awal, dirujuk kepada Pegawai Perubatan atau pakar yang berkaitan bagi pengesahan lanjut serta diberi rehabilitasi dan rawatan awal.

Di samping memberikan perkhidmatan di klinik kesihatan, perkhidmatan untuk KKKK juga turut diperluaskan ke komuniti melalui program outreach di Pusat Pemulihan Dalam Komuniti (PDK) dan institusi jagaan di bawah kendalian Jabatan Kebajikan Masyarakat Malaysia, sekolah serta di rumah.

• Pendaftaran Sebagai OKU

Seseorang yang telah disahkan mempunyai ketidakupayaan oleh pegawai/pengamal perubatan layak untuk didaftarkan sebagai seorang OKU dan berhak mendapat manfaat mengikut terma serta syarat yang digariskan oleh Jabatan Kebajikan Masyarakat Malaysia (JKMM). Pendaftaran OKU adalah atas dasar sukarela dan hanya untuk warganegara Malaysia yang bermastautin di Malaysia.

Pengesahan ketidakupayaan boleh dilakukan oleh pegawai perubatan di fasiliti kesihatan kerajaan atau pengamal perubatan yang berdaftar di bawah Akta Perubatan 1971 (Akta 50) yang mengendalikan mana-mana kemudahan jagaan kesihatan swasta. Seseorang yang ingin mendaftar bagi tujuan mendapatkan Kad OKU perlu memastikan bahawa Borang Permohonan Pendaftaran OKU (BPPOKU (Pindaan 2019)) telah diisi dan disahkan oleh pegawai/pengamal perubatan serta diserahkan kepada JKMM.

Borang Permohonan Pendaftaran OKU perlu diisi dalam 4 salinan dan diserahkan kepada pihak berikut:

1. Jabatan Kebajikan Masyarakat Malaysia untuk pendaftaran
2. Jabatan Pendidikan untuk perkhidmatan perancangan pendidikan
3. Klinik Kesihatan / Hospital untuk dokumentasi
4. Ibu bapa / Penjaga bagi rekod penyimpanan selamat

*Bagi pendaftaran OKU dewasa, salinan untuk pendidikan tidak perlu diisikan.
*Borang Permohonan Pendaftaran OKU boleh diakses melalui pautan berikut: https://www.jkm.gov.my/jkm/uploads/files/JPOKU/BPPOKU%20PINDAAN%202019(2).pdf
*Borang Permohonan Pendaftaran OKU juga boleh diisi secara dalam talian dan dicetak melalui pautan berikut: http://oku.jkm.gov.my/
*Maklumat lanjut berkenaan pendaftaran OKU dan keistimewaan OKU berdaftar boleh diperolehi daripada laman sesawang JKM (https://www.jkm.gov.my/jkm/uploads/files/JPOKU/Bahan%20Artikel%20Risalah%20GP/BROCHURE%202020%20PERMOHONAN%20PENDAFTARAN%20OKU%20DAN%20KEISTIMEWAAN%20KEPADA%20OKU%20BERDAFTAR%202020.pdf) Objektif Pendaftaran OKU adalah: i. Untuk mengetahui bilangan, taburan dan kategori OKU di negara ini bagi maksud merancang program dan perkhidmatan berkaitan dengan pencegahan, pendidikan, habilitasi dan rehabilitasi serta latihan. ii. Untuk merancang penyediaan kemudahan yang bersesuaian dengan keperluan OKU iii. Untuk membolehkan OKU yang berdaftar mendapat perkhidmatan yang bersesuaian dengan keperluan berdasarkan tahap kefungsian / ketidakupayaan mereka.

• Perkhidmatan Rehabilitasi di Kesihatan Primer 

Skop perkhidmatan kesihatan OKU di kesihatan primer mula diperluaskan kepada elemen rehabilitasi bermula tahun 1996, melalui pendekatan Rancangan Malaysia Ke-7 (RKM7). Skop ini diperkembangkan dari perkhidmatan untuk Kanak-kanak Berkeperluan Khas (KKKK) kepada OKU dewasa, warga emas dan rehabilitasi psikososial secara berperingkat, termasuk menjalankan program outreach di institusi, pusat pemulihan dalam komuniti (PDK), sekolah dan di rumah pesakit.

Perkhidmatan rehabilitasi di kesihatan primer ditawarkan kepada pesakit/klien dari semua peringkat umur, meliputi aspek promosi dan pencegahan serta rawatan dan rehabilitasi. Pengurusan pesakit/klien dilakukan secara menyeluruh melalui pendekatan pelbagai kepakaran atau “interdisciplinary model of care” di klinik kesihatan dan juga di hospital.

Sehingga Jun 2023, seramai 432 Pegawai Pemulihan/Jurupulih Perubatan Fisioterapi, 294 Pegawai Pemulihan/Jurupulih Perubatan Carakerja dan 3 Pegawai Pemulihan Perubatan Pertuturan telah ditempatkan di 263 (30%) klinik kesihatan seluruh Malaysia dan memberikan perkhidmatan rehabilitasi di fasiliti kesihatan primer dan di komuniti.

• Perkhidmatan Perawatan Domisiliari dan Sko Perubatan Paliatif

Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) memperkenalkan inisiatif Perkhidmatan Perawatan Domisiliari (PPD) di kesihatan primer selaras dengan transformasi kesihatan bercirikan perkhidmatan kesihatan yang baik iaitu perkhidmatan berhampiran dengan masyarakat dengan penjagaan yang berterusan (continuity of care) di samping menyokong keluarga pesakit melalui latihan kepada penjaga dalam aspek jagaan kesihatan pesakit di rumah bagi penggalakan penjagaan kendiri (self care). PPD merupakan satu perkhidmatan perawatan holistik di rumah yang diberikan kepada pesakit terlantar yang stabil dan memerlukan kesinambungan penjagaan serta perawatan selepas discaj dari fasiliti hospital berpakar kerajaan. PPD juga selaras dengan 8 sasaran (health goal) KKM dengan faedah-faedah seperti berikut:

1. Perkhidmatan berhampiran dengan masyarakat / rumah; (care provided at home or closer to home);
2. Memastikan kesinambungan penjagaan kesihatan (seamless continous care);
3. Menggalakkan penjagaan kendiri (self help);
4. Memperkasakan penjaga dalam penjagaan kesihatan pesakit (services tailored as much as possible to individualized care);
5. Mengurangkan kesesakan di hospital;
6. Mengurangkan kos penjagaan hospital dan komplikasi akibat kemasukan lama dalam hospital;
7. Menggalakkan penyembuhan awal dalam suasana persekitaran di rumah (person focused)

• Perkhidmatan Kesihatan di Pusat Pemulihan Dalam Komuniti (PDK)

Kementerian Kesihatan Malaysia bersama-sama dengan BAKTI telah membangunkan manual bagi memupuk gaya hidup sihat yang memberi tumpuan kepada pemakanan sihat dan senaman bagi memperkasa OKU dan penjaga / ibu bapa di PDK. "Garis Panduan dan Manual Aktiviti PDK KU SIHAT" telah dilancarkan oleh Perdana Menteri pada 23 Jun 2011 di Pulau Carey, Selangor.

Selaras dengan itu, bermula tahun 2012 perkhidmatan kesihatan mula diberikan kepada OKU yang hadir ke Pusat Pemulihan Dalam Komuniti (PDK), dibawah seliaan Jabatan Kebajikan Masyarakat Malaysia (JKMM), dalam kawasan operasi klinik kesihatan melalui program PDK KU SIHAT. Anggota kesihatan memberikan tunjuk ajar kepada petugas PDK dalam teknik pengurusan OKU yang betul dan selamat, memberi khidmat nasihat mengenai penyediaan makanan dan menu yang sihat serta mengajar aktiviti fizikal yang selamat. Selain itu, anggota kesihatan juga melakukan saringan kesihatan ke atas klien OKU di PDK bagi mengenalpasti awal masalah penyakit tidak berjangkit (non-communicable disease – NCD), melakukan intervensi dan rawatan awal serta rehabilitasi.

Saban tahun, sebanyak hampir kesemua PDK berdaftar dengan JKM di seluruh negara telah dilawati dan dianggarkan sebanyak 20,000 OKU di PDK telah mendapat manfaat perkhidmatan kesihatan setiap tahun.

• Kesihatan Seksual dan Reproduktif Dalam Kalangan Kanak-kanak dan Remaja Berkeperluan Khas

Perkhidmatan yang ditawarkan kepada golongan OKU di fasiliti kesihatan primer bukan sahaja tertumpu kepada elemen kuratif penyakit, malahan juga meliputi keselamatan diri serta kesihatan seksual dan reproduktif, terutamanya bagi kanak-kanak berkeperluan khas. Perkhidmatan kesihatan seksual dan reproduktif diperkenalkan bagi membantu golongan OKU dalam penjagaan kendiri, komunikasi dengan masyarakat sekeliling dan melindungi diri mereka daripada dimanipulasi oleh pihak yang tidak bertanggungjawab.

Pada tahun 2009, Modul Latihan “Live Life, Stay Safe”, Training Module on Reproductive Health for Children and Adolescents with Disability telah diterbitkan dan dilancarkan. Ia merupakan satu modul yang dibentuk sebagai medium rujukan anggota kesihatan bagi meningkatkan pengetahuan dan kemahiran mereka dalam menyampaikan perkhidmatan kesihatan dan kesedaran berkenaan kesihatan seksual dalam kalangan kanak-kanak dan remaja berkeperluan khas. Modul ini juga sesuai digunakan oleh petugas di institusi, para pendidik dan ibubapa kerana modul latihan ini menggunakan bahasa yang mudah difahami, ilustrasi yang menarik dan kaedah pengajaran yang interaktif.

Antara kandungan modul adalah seperti berikut:

1. Apa yang awam dan apa yang sulit?: Bahagian badan, tempat dan kelakuan
2. Komunikasi
3. Perasaan dan emosi
4. Batas Hubungan
5. Sentuhan OK dan Tak OK
6. Keselamatan Diri - NO, GO dan TELL

• Latihan Kepada Penjaga dan Keluarga

Penjagaan kanak-kanak berkeperluan khas dan OKU dewasa yang memerlukan bantuan separa atau sepenuhnya dalam melakukan sesuatu aktiviti amat perlu ditekankan. Kebanyakan daripada golongan OKU ini tinggal bersama keluarga masing-masing atau ditempatkan di institusi jagaan. Ahli keluarga/penjaga dan petugas di institusi jagaan perlu dibekalkan dengan pengetahuan dan kemahiran dalam pengendalian serta penjagaan golongan OKU dengan betul.

Sehubungan itu, Kementerian Kesihatan Malaysia sedang giat memperkasakan ahli keluarga/penjaga dan petugas di institusi dalam aspek penjagaan OKU melalui latihan, serta melatih anggota kesihatan yang memberikan perkhidmatan perawatan pesakit di rumah.

Latihan yang dilaksanakan adalah menggunapakai manual sedia ada iaitu “Manual Latihan Bagi Penjaga: Jagaan Asas Orang Kurang Upaya di Institusi dan di Rumah”. Manual ini menyediakan maklumat penjagaan OKU secara holistik dan meliputi aspek fizikal, mental serta kesihatan sosial seseorang klien. Isi kandungan manual ini diklasifikasikan di bawah 5 tajuk iaitu jagaan am, pemakanan, jagaan fizikal, komunikasi dan rekreasi, menangani masalah stress atau tekanan serta rawatan asas kecemasan.